Mała architektura sakralna w Ciścu .

23 marca 2015 at 14:31

Małą architekturę sakralną : kapliczki , krzyże – symbole wiary , nadziei i miłości do Boga spotykamy  w Ciścu  najczęściej przy drogach , ale rozrzucona jest także po polanach śródleśnych  .

Stanowiła votum dziękczynne lub błagalne . Kapliczki i krzyże wpisane w krajobraz , stanowią jego nieodłączny element i bogactwo kulturowe  . Często ozdobione wykonanymi przez artystki ludowe bibułowymi kwiatami cieszą oko i radują duszę .

Twórcy małej architektury sakralnej najczęściej są anonimowi . Upamiętnieni są często fundatorowie . Przeważają kapliczki poświęcone Matce Bożej .

Kapliczki mieszkańcy Ciśca stawiali  z wdzięczności za uzyskane łaski , cudem odzyskane zdrowie , ocalenie w czasach szerzących się epidemii , szczęśliwy powrót do domu z wojny , tam , gdzie pozostały groby po epidemiach , gdzie ktoś tragicznie zginął  , ale także z poczucia dumy narodowej i przynależności do polskiego Kościoła i polskiego Narodu . Jedna z nich wzniesiona jest  w pobliżu źródła  , w którego  uzdrawiającą moc wierzyli  ludzie z Ciśca i z nadzieją czekali  na nowe uzdrowienia . (Kapliczka Matki Boskiej Częstochowskiej z 1905 r.)

Jedne kapliczki były prośbą do Boga o ochronę od klęsk żywiołowych , inne miejscem modlitw. W większych umieszczano dzwony , których głos rozlegał się daleko w lasach powtarzany wielokrotnie przez echo dzwoniąc na Anioł Pański i rozpędzając chmury podczas sianokosów i żniw . Jeszcze w II połowie XX w. biły w tym celu dzwony w kapliczkach . Informowały też pracujących w polu , że jest już południe . Przy niektórych kapliczkach do dziś w Ciścu  śpiewa się wieczorami Nabożeństwa Majowe .

ŹRÓDŁO :

„Polska sztuka ludowa” 1977 r.

Włodzimierz Jura „Żywieckie kapliczki , figury i krzyże przydrożne . Opisy i legendy na temat kapliczek „-artykuł

Buczkowski „Kapliczki i krzyże przydrożne ”

„Zabytki Sztuki w Polsce. Powiat Żywiecki” Warszawa 1948):

Ks.prof. Tadeusz Fitych :

…” Generalnie mówiąc, zarówno tzw. kubaturowa, jak też mała architektura sakralna to przede wszystkim historia budowania cywilizacji miłości, to historia zbawienia wykuta pod betlejemską gwiazdą w opornym kamieniu i metalu. Jest ona nadal opowiadana wieloma barwami i zróżnicowaną formą rzeźb, krzyży, świątyń, katedr, kapliczek, witraży i ikon oraz stawianych obok nich świec, wotów i kwiatów. Głosi ona wędrującym do nich ludziom nieprzemijającą prawdę o Największej Miłości – o Nieskończonym, który objawił się w skończoności materii. Niebotyczny gotyk, dynamiczno-mistyczny i w konsekwencji teatralny barok, geniusz Michała Anioła, Giotta, Rubensa, Willmanna i wielu im podobnym, szczera do bólu sztuka sakralna ludowych twórców bezbłędnie harmonizuje w jeden potężny śpiew o Bogu Miłości, który zstąpił nisko, aby każdy człowiek mógł zajść wysoko”…

KAPLICZKI CISIECKIE

18 listopada 2014 at 20:57

1.  KAMIENNA KAPLICZKA Z KRZYŻEM – druga połowa XVIII w.

Najstarsza kapliczka w Ciścu -ul. Cisowa, Mały Cisiec.

Fundator: Mateusz Pajestka z żoną Anną.

Kapliczka wykonana jest z kamienia skalnego z kamieniołomu w Kamesznicy. Mały Cisiec jest oddalony o 2 km od kamieniołomu, a droga „cesarka” stanowiła dobry szlak komunikacyjny dla powozów konnych.
Opis kapliczki znajduje się w książce Jerzego Szablowskiego („Zabytki Sztuki w Polsce. Powiat Żywiecki” Warszawa 1948):
„Przy drodze gromadzkiej w Małym Ciścu. Kamienna. W kształcie kolumny toskańskiej, ustawionej na oprofilowanym cokole, dźwigającej czworościenną kapliczkę. Od frontu kapliczki głęboka wnęka z nowym obrazkiem; daszek siodłowy, ponad którym kamienny krucyfiks. Na cokole napis nie dający się odczytać, czytelne tylko nazwisko fundatora: Mateusz Pajestka. Typ barokowy. Zapewne 2. połowa XVIII w.”

W rodzinie Pajestków mówi się, że została ufundowana, by chronić Mały Cisiec przed powodziami. Inne przekazy mówią, że została wykonana przez fundatora z powodu śmierci córki Wiktorii a przed kapliczką fundator modlił się do Boga . Pierwotne usytuowanie kapliczki było nad rzeką i dopiero w wyniku obsunięcia terenu przeniesiono ją w obecne miejsce. Wykuty napis brzmi: „MATEUS PAYESTKA Z ŻONĄ ANNĄ / PROSI O WESTHNIENIE ZA DUSZE ZMARŁYCH KTO… i tu urywa się gdyż prawdopodobnie kapliczka częściowo została uszkodzona.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA Obraz2 OLYMPUS DIGITAL CAMERA


 

2. KAMIENNA FIGURA JEZUSA NAZAREŃSKIEGO – 1850 r.     

Ul. Prymasa Wyszyńskiego (obok sklepu P. Kąkolów).

Fundator:  Marcin Tondytko z żoną Katarzyną .

Znajdująca się przy ul. Prymasa St. Wyszyńskiego kapliczka , jako druga znalazła się we wspomnianej już książce dr Jerzego Szablowskiego. W 2009r. staraniem „Towarzystwa Miłośników Ziemi Żywieckiej” ukazało się jej wznowienie, gdzie czytamy: „Przy drodze wojewódzkiej. Kamienna. Na cokole czworobocznym o ścianach trapezowych kolumna, dźwigająca posąg Jezusa Nazareńskiego pod blaszanym daszkiem. Według napisu ufundowana w roku 1850 przez Marcina i Katarzynę Tondytków.”    Tradycja mówi, że Marcin i Katarzyna Tondytkowie, po panującej w latach 1847-1848 epidemii tyfusu i czerwonki, udali się z dziękczynną pielgrzymką do Kalwarii Zebrzydowskiej. W drodze powrotnej zamówili u kamieniarza w Suchej figurę Jezusa. Inny przekaz mówi, że kapliczka była wotum dziękczynnym za to, iż urodził się fundatorom syn o imieniu Józef.

Obraz1     Obraz11


 

3. KAPLICZKA MUROWANA MATKI BOŻEJ CZĘSTOCHOWSKIEJ – XIX w. (1810/1870 ).

Ul. Prymasa Wyszyńskiego ( w placu Bacmanów)

Fundator – Mieszkańcy Ciśca/Rodzina Fułatów

Data budowy kapliczki – 1870 r (lub 1810 r. Wł. Skowron, J. Żyrek)- została odkryta na tablicy kamiennej przed progiem, podczas przeprowadzonej 8 lat temu renowacji. Zrzucono wówczas grubą na 5 cm warstwę tynku ze ścian zewnętrznych, a dach pokryto blachą miedzianą. Kamień prawdopodobnie pochodzi z potoków cisieckich. Rzut kapliczki jest prostokątny, z zaokrąglonymi od tyłu narożnikami, z dzwonnicą, wewnątrz obraz Matki Bożej Częstochowskiej. Na uwagę zasługuje kamienna kropielnica przy wejściu do kaplicy. Wykonana jest z tak twardego kamienia, że podczas wypadku samochodowego, nie doznała żadnego pęknięcia, a samochód młodych ludzi, którzy nim jechali miał ścięty dach. Historię tę opowiada Pani Maria Śleziak, która za opiekę nad kapliczką dostała przed laty 5 arów ziemi. Piaskowiec jest relatywnie łatwy w obróbce po wydobyciu, lecz po wyschnięciu staje się twardy.

kapl. 3 kapl.33 kapl.333kapl.3333  Rzeźba M. Bożej z pierwszej kapliczki.


 

4. KAPLICZKA Z FIGURĄ ŚW. JANA NEPOMUCENA - XIX w. (1817/1877 r.)

Ul. Prymasa Wyszyńskiego – vis-à-vis starej szkoły.

Fundatorzy: Michał Motyka i Maciej Skowron.

W 1817 roku Michał Motyka i Maciej Skowron dwaj mieszkańcy Ciśca po trzynastoletnim pobycie w wojsku austriackim spełnili swoje śluby jakie złożyli w koszarach w Wadowicach, że jeśli wrócą cało do domów – postawią kapliczkę. Wrócili bez jednej rany i postawili właśnie tę kapliczkę jako wotum dziękczynne. W 1910 r. na kaplicy dobudowano wieżyczkę, w której umieszczono dzwon. Ponoć, podczas poświęcenia tego dzwonu padły prorocze słowa: „ten dzwon zadzwoni kiedyś na kościele w Ciścu”. I tak się stało. Podczas działań wojennych dzwony były przetapiane na broń ale dzwon św. Nepomucena przetrwał dwie wojny światowe. W czasie pierwszej wojny światowej zakopano dzwon w pobliżu torów a na lata drugiej wojny światowej ukryto dzwon w starej studni u pana Lacha. Po wysiedleniu mieszkańców Ciśca w jego domu mieszkał osadnik niemiecki. Zamierzał remontować studnię ale Władysław Skowron odwiódł go od tego zamiaru. Dzwon przeniesiono do  „Kościoła Jednej Nocy”, wybudowanego w 1972 pod kierunkiem księdza Wł. Nowobilskiego.

kapl.4444 kapl.4 kapl.44 kapl.444

Św. Jan Nepomucen (święty w ubraniu księdza z krzyżem w ręce) jest orędownikiem dobrej spowiedzi , opiekunem życia rodzinnego , patronem mostów i przepraw . Według wierzeń ludowych chroni pola i uprawy przed powodzią i suszą.


5. Kapliczka Matki Bożej z Dzieciątkiem ~ XIX wiek

Ul. Prymasa Stefana Wyszyńskiego, w Placu Dziedziców

FUNDATORZY: Rodzina Dziedziców

OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus został ufundowany współcześnie przez jedną z rodzin cisieckich.


 

 

 6. KAPLICZKA MĘKI PAŃSKIEJ – 1838 r, obecna wersja – 2011 r.

Ul. Prymasa Wyszyńskiego 42

Fundatorzy- Rodzina Państwa Zawadów

Zdjęcie309

W Placu Sygutów,  na posesji Jana Zawady syna Józefa, stoi drewniany krzyż z drzewa modrzewiowego, z żeliwną postacią ukrzyżowanego Pana Jezusa i płaskorzeźbą Matki Bożej Bolesnej wyrzeźbionej przez cisieckiego artystę Grzegorza Kuśnierza. Poświęcenia krzyża dokonał ks. prob. Władysław Nowobilski dnia 8.10.2011r.

Zdjęcie318   Zdjęcie319Zdjęcie320

W kronice Władysława Skowrona „Świątki cisieckie”, 1977 r. czytamy: „Pierwszy krzyż u Syguta został postawiony w 1838 r. W tym roku nawiedziła powódź, która zerwała zaporę w Węgierskiej-Górce. Zarząd lasów stawiał płoty tzw. jaśle – na tych jaślach wstrzymywał się szczep i woda przyniosła ten krzyż. Przed powodzią ludzie z Ciśca urządzili pielgrzymkę do Frydka w celu uproszenia o ustąpienie cholery – i przynieśli obraz namalowany na blachowej płycie przedstawiający Matkę Boską Bolesną, którą zawieszono na głogu u drogi. Krzyż, który przyniosła woda postawiono na tym miejscu i powieszono obraz Matki Boskiej pod krzyżem, który jest do dziś dnia. Po postawieniu krzyża i obrazu choroba ustąpiła. Do dzisiejszego dnia ludzie modlą się u tego krzyża. Opiekunem krzyża jest Józef Zawada”.

W czasie tej powodzi, w roku 1838 żył pradziadek Józefa Zawady, Jan Zawada wraz z żoną Marianną z Jeleśniańskich. Być może to właśnie on wyciągnął krzyż z rzeki i postawił go przy drodze. Jego syn,  Adam Zawada urodzony w 1845 r. przeżył zaledwie 35 lat, zmarł na gruźlicę. Jego żona, Anna z Fułatów, wyszła ponownie za mąż, przeżyła 61 lat. Następnie ich syn Michał Zawada urodzony w roku 1876, ożenił się z Anną z Łysoni. Niestety z powodu braku środków do życia zmuszony był wyjechać za chlebem do Stanów Zjednoczonych, gdzie znalazł pracę jako palacz kotłowy. Tam spotkał go dramat, zginął w czasie wybuchu kotła. Michał i Anna mieli sześcioro dzieci, z których tylko troje przeżyło, a najmłodszym z nich to był właśnie Józef Zawada.

Poniżej opracowanie Pani Krystyny Zawady wraz ze zdjęciami obu wersji kapliczek :

krzyż u Syguta


 

7. FIGURA MATKI BOŻEJ RÓŻAŃCOWEJ Z DZIECIĄTKIEM - 1905 r.

Trakt Cesarski – Mały Cisiec, w ogrodzie P. Strzałków – Płużków.

Fundator: Michał Strzałka z żoną Anną.

(wykonanie: mistrz kamieniarski Jan Miksa z Targanic)

k 5k55k555

Kapliczka została odrestaurowana i otoczona płotem w ~2011 r. W kosztach oprócz Rodziny P. Strzałków partycypowali mieszkańcy Małego Ciśca. Na postawionych wówczas ławeczkach modlą się miejscowe Koła Różańcowe. Kapliczka na stopniu czworobocznym, dwukondygnacyjna, oddzielona gzymsem z cherubinkami .Daszek blaszany.

k5555k55555k555555

Podpisane płaskorzeźby: św. Dominik i z boku patroni fundatorów: św. Michał Archanioł triumfujący nad szatanem i św. Anna z córką Marią.

Dominik (XIII w.) jest przedstawiany jako klęczący przed Matką Boską z Dzieciątkiem, od której otrzymuje Różaniec.


 

8. KAPLICZKA KAMIENNA MATKI BOŻEJ CZĘSTOCHOWSKIEJ – 1906 r .

Ul. Pod Górę – z Traktu Cesarskiego, Mały Cisiec.

FUNDATORZY: z inicjatywy i przy udziale Anny i Michała Strzałków .

k6 k66

Kapliczka była dwa razy remontowana (1981, 2009). W 1939 r. w kapliczkę trafił pocisk ale nie spowodował żadnej szkody. Pocisk , kaliber 100 mm, na pamiątkę tego wydarzenia, został wmurowany w ścianę. „Na Grapce,” każdego roku w maju, jest odprawiana Msza św. z okazji Święta Matki Bożej Królowej Polski (3 maja).

 

k666Widok z tyłu.DSC00007 k6666 k66666

Obraz M.B. Częstochowskiej z wotami (odnowiony w 2009r.)      Źródło wody u podnóża kapliczki.


 

9.   KAPLICZKA MATKI BOŻEJ CZĘSTOCHOWSKIEJ – 1914 r.

Ul. Cicha 1

Fundator:  Michał Tondytko

 

kapl.3 kapl. 2

 

W kronice Władysława Skowrona czytamy: „Tondytko Michał wybudował kapliczkę u drogi i kaplicę w Groniu na drzewie. Za uzyskanie zdrowia i za syna, który zginął na wojnie. Została wybudowana w roku 1914.”

Z przekazów Walerii Łajczak z  Bednarzy wiemy, że Michał Tondytko (ur. 7.09.1896 r.) był bratem jej mamy, Anny Bednarz z Tondytków. Zginął on na I wojnie światowej, będąc kawalerem. Być może to on wybudował kapliczkę mając 19 lat wraz ze swym ojcem Józefem Tondytko, a potem został powołany na wojnę. Niestety nie wiadomo gdzie ani w jakich okolicznościach zginął. Jego brat Wojciech Tondytko również brał udział w I wojnie światowej, ale on szczęśliwie wrócił do domu, założył rodzinę i wyjechał w okolice Poznania. Ich ojciec Józef Tondytko zmarł 6.05.1917 r. mając 72 lata z powodu zapalenia płuc. A matka, Agnieszka Tondytko ze Zwolińskich zmarła w 1926 r. mając również 72 lata.

Obecnie kapliczką opiekuje się Jan Łajczak syn Walerii Łajczak.

(Opr. Krystyna Zawada z domu Michalska)


 

10. KAPLICZKA „ŻOŁNIERZY WYKLĘTYCH” p.w. MATKI BOSKIEJ ANIELSKIEJ  i  ŚW. ANDRZEJA  BOBOLI  – 1932/33 r.

BARANIA CISIECKA

FUNDATORZY: Ludwik Słowik, Franciszek Piwowar, Andrzej Szczotka i Ludwik Maślanka

k7  DSC00001

Pierwotnie w tym miejscu znajdował się obrazek na drzewie. Przed II wojną światową okoliczni mieszkańcy wybudowali tutaj kamienną kapliczkę. Z inicjatywy proboszcza milowskiego ks. Grzegorza Czartoryskiego (1936-46) do kapliczki dobudowano drewnianą dzwonnicę z małym dzwonem. W latach 80 XX w. z inicjatywy ks. proboszcza Wł. Nowobilskiego przystąpiono do budowy nowej kaplicy według projektu architekta Jacka Wiewióry (stan obecny).  Z tego okresu pochodzi też płaskorzeźba przedstawiająca Matkę Bożą i św. A. Bobolę.

k777k77

Od paru lat w ostatnią niedzielę lipca w kaplicy jest Msza odpustowa, w której biorą udział przedstawiciele Narodowych Sił Zbrojnych.  Dla uczczenia pamięci, modlących się tutaj a później  poległych  partyzantów, odczytywany jest apel  poległych.


 

 11. KAPLICZKA MATKI BOSKIEJ OSROBRAMSKIEJ – lata 80 XX wieku.

Ul.  Prymasa Stefana Wyszyńskiego 141

FUNDATOR:  Wojciech Dróżdż.

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA    OLYMPUS DIGITAL CAMERA

W kronice Władysława Skowrona czytamy: „Kaplica postawiona na roli Drożdzów prze Wojciecha Drożdża. Wojciech sprzedając pole chciał zostawić po sobie pamiątkę i wybudował tę właśnie kaplicę”

Kapliczka została wybudowana  według projektu architekta Jacka Wiewióry z Węgierskiej Górki.


 

KAPLICZKI MĘKI PAŃSKIEJ:

1.

 

 

k88 k8

Ul. Prymasa Wyszyńskiego (obok P. Tyrlika)


2.  Boża męka  ~ XIX/XX  wiek

 Ul. Cisowa 51

FUNDATOR : Wojciech Kubica

k99 k9

Pożary i zawieruch wojenne uszkodziły kapliczkę. Remontu kapliczki dokonali potomkowie Wojciecha – Franciszek Kubica (lata 30 XX w.) oraz Małgorzata Miłkowska w 2004 r.

We wnęce kapliczki znajduje się drewniany posążek Chrystusa Frasobliwego.


 

 

k101 k10k102

 

 Ul. Cisowa 84 (obok P. Lalików)

 

 

STRONA W BUDOWIE  !

 

Literatura:

1. Wywiady.

2. Ficoń Wawrzyniec – „Historia krzyżami i kapliczkami znaczona”, 2010.

3. „Nasza Gazeta – Nowiny Gminy” – Urząd Gminy Węgierska Górka – Ośrodek Promocji w Węgierskiej – Górce, 2009r.

4. Szablowski Jerzy – „Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny III. Powiat Żywiecki. Województwo Krakowskie”. Warszawa 1948, Wydawnictwo Państwowego Instytutu Historii Sztuki.(wznowienie Żywiec 2009 – Towarzystwo Miłośników Ziemi Żywieckiej).

 

 

 

 

 

 

Kontynuując przeglądanie strony, wyrażasz zgodę na używanie przez nas plików cookies. więcej informacji

Aby zapewnić Tobie najwyższy poziom realizacji usługi, opcje ciasteczek na tej stronie są ustawione na "zezwalaj na pliki cookies". Kontynuując przeglądanie strony bez zmiany ustawień lub klikając przycisk "Akceptuję" zgadzasz się na ich wykorzystanie.

Zamknij